Managementlessen

Het is een van de briljantste afleveringen uit The Office, een televisieserie waarin het kantoorleven van een papiergroothandel wordt gevolgd. De tragische hoofdrolspeler Michael Scott, baas van het regionale divisiekantoor, wordt ontboden op het hoofdkantoor. “Je divisie presteert beter dan alle andere kantoren. Wat is je geheim?” vraagt de topman van het bedrijf. Michael’s mondhoeken krullen omhoog. Wat volgt is een uiteenzetting van vaagheid. Hij gelooft in zijn personeel, in hun onvoorwaardelijke steun voor zijn positie, in zijn leiderschapskwaliteiten en in zijn kansen om ooit zelf de topman van het bedrijf te worden. Hij is een goede leider. Immers, als uitstekende resultaten worden geboekt is er sprake van uitmuntend leiderschap.

Toch?

In de wetenschap van management en economie is het uitermate lastig om vergelijkend onderzoek te doen met een nette nulmeting en een controlegroep. Daarmee is de vraag moeilijk te beantwoorden of een team, afdeling, organisatie of land excellente resultaten boeken door of ondanks hun leiders. Laat staan de vraag in welke mate leiderschap bijdraagt aan de ontwikkeling van de mensen in een organisatie. In ieder geval staat leiderschap volop in de belangstelling. Mark Rutte moet onze natie redden, Steve Jobs is persoonlijk verantwoordelijk voor het succes van Apple en het succes van Oranje op het afgelopen WK is te danken aan Bert van Marwijk. Boeken over leiderschap zijn gewild en CEO’s zijn gewillig om te poseren voor de cover van Business Week. Manfred Kets de Vries zegt treffend dat dit het einde van goed leiderschap is; zodra de leider gelooft dat hij of zij zelf buitenaardse capaciteiten bezit, belandt de organisatie vroeg of laat in een leiderschapscrisis.

In dat perspectief is het beter om een slechte leider te hebben, zolang je als ondergeschikte inzicht hebt welke aspecten je baas wel beheerst en welke niet. Peter Drucker zei het treffend: “Je bent niet goed in alles”. Maar ook niet slecht in alles. Alle leiders, goed of slecht, hebben capaciteiten die hun zover hebben gekregen. Stel je als ondergeschikte zo op om je baas te faciliteren op haar sterke kanten en je profiteert er zelf van.

Leiders zoals Michael kunnen per ongeluk uitstekende resultaten boeken, maar goede leiders weten dat een optimale relatie met elke relevante speler nodig is. Klanten willen kwaliteit en service, personeel wil aandacht, uitdaging en verantwoordelijkheid en de aandeelhouders willen dividend. Een goede leider kent de behoeften van zijn relaties, handelt daarnaar en investeert erin. Net zoals marges hebben relaties de neiging minder sterk te worden na verloop van tijd. Relaties vragen onderhoud. Niet alleen in intentie maar in gedrag. Goede leiders weten dit en zetten hun mindere kwaliteiten (zoals het onderhouden van relaties) om in concrete acties of verzamelen mensen om zich heen die slimmer zijn en hun zwakke kanten opvullen.

Dus denk je dat je een slechte baas hebt? Denk dan nog een keertje na. Een goede leider realiseert zich wat ze goed kan en waar haar valkuilen liggen. Wellicht ben jij wel diegene die de zwakke kanten van je baas opvult. Problematisch wordt het pas als de baas niet weet wat haar slechte kanten zijn en vervalt in hoogmoed. Kets de Vries haalt treffend de nar aan. De nar kon de Koning op subtiele wijze kenbaar maken wat de zwakke punten van hem waren. De nar kon kritisch zijn zonder daar problemen mee te krijgen. Het verzamelen van kritische massa en daar naar willen luisteren is daarom net zo belangrijk voor een leider. Een kritische ondergeschikte die de baas aanvult en daarmee de organisatie naar grotere hoogte brengt, is dat dan het geheim?

Van een slechte leider leer je meer. Maar alleen als jullie allebei het inzicht hebben dat de leider niet perfect is en daarom slimmere en kritische mensen om haar heen heeft verzamelt. En dat ben jij.

Hopelijk groei jij ook uit tot een goede leider, die de goede kanten van een slecht leider herkent, deze benut en de eigen kwaliteiten verder ontwikkeld. En niet zoals Michael Scott, onwetend als hij is over de onverwachte successen van zijn leiderschap.